Taboes

Columniste: Doke van Dijk

16 april 2011

 

Taboes zijn cultureel opgelegde verboden die, indien ze worden geschonden, meestal negatieve consequenties met zich meebrengen. Taboes zorgen in de maatschappij voor orde, duidelijkheid en maken enigszins een verschil tussen goed en kwaad, maar onderdrukken ook een vorm van vrijheid. In hoeverre zijn taboes eigenlijk noodzakelijk?

Taboes geven duidelijke richtlijnen in een maatschappij en brengen bij wat wel en niet goed handelen is. Maar misschien nog wel belangrijker, taboes beschermen dat wat voor mensen heilig is. Kan er dan worden gesteld dat een grens overschrijden als gevolg heeft dat er tegen het heilzame wordt ingegaan?

Er wordt veel geroepen dat alle taboes weg moeten. Immers, taboes onderdrukken de vrijheid die de mens wil en als alle taboes weg zouden zijn zou die vrijheid realiteit zijn. Maar de mensen die dat roepen ontgaan de negatieve aspecten die een taboevrije wereld met zich meebrengt. Een taboevrije wereld is niet de wereld waarin de mens zou moeten willen leven.

Nederlanders verkondigen in een vrij land te wonen, maar kunnen toch worden onderdrukt door taboes. Die taboes moeten dus weg om de vrijheid te realiseren. Maar steeds meer vrijheid impliceert taboeïsering. Immers, er komt een taboe op de taboe. Ook is het natuurlijk zo dat taboes alleen kunnen bestaan als er een bepaalde vorm van vrijheid niet is. Hieruit kan worden geconcludeerd dat vrijheid en taboes elkaar nodig hebben, en absolute vrijheid niet bestaat of kàn bestaan.

Daarbij komt dat taboes ook een paradoxale smaak hebben. Taboes onderdrukken niet alleen vrijheid, maar brengen – zoals eerder gezegd - ook een realisering van de beperkte vrijheid tot stand. Zonder taboes is er namelijk geen vrijheid om voor te vechten. In die zin is het zo dat de maatschappelijke waarde die taboes vervullen achteruitgaat door de taboes zelf. En het bewijst maar weer eens dat taboes en vrijheid dusdanig met elkaar verbonden zijn dat ze niet zo makkelijk los van elkaar kunnen worden gezien.

Toch is het streven van mensen naar een taboevrije wereld zeker geen tijdverspilling. Het zorgt voor een besef onder de mensen van de beperkte vrijheid die de taboes opleggen met als gevolg dat de vrijheid waarschijnlijk wordt vergroot. Ook kan grenzen overschrijden voor een ontwikkeling van de maatschappij zorgen. Grenzen overschrijden doet mensen de ogen openen en belicht problemen vanuit een andere invalshoek. Die andere kant kan dus een goede kant zijn en voor een ontwikkeling zorgen.

Een taboevrije wereld is realistisch bekeken onmogelijk, maar is – ideologisch gezien – een taboevrije wereld dan de beste wereld? Omdat taboes worden gecreëerd door gêne en angst, zou in die wereld gêne een veel minder belemmerende factor zijn dan dat het nu is. Mensen zijn vrij om te doen wat ze willen, zonder dat ze zich ervoor schamen.

Maar het feit dat iedereen vrij is en geen gêne heeft is luguber en pervers. Het idee dat iemand bij wijze van spreken met een bordje “Ik heb seks met mijn kinderen” op zijn lichaam rondloopt is eng en dat zou ook eng moeten worden gevonden. Angst en gêne zijn toch voor de mens emoties geworden waar – bewust of onbewust – veel waarde aan wordt gehecht. Daarbij komt dat het heilzame niet meer heilzaam is als het volledig bereikt is. Dat wordt dan gezien als normaal. De betekenis van de emoties angst en gêne en de heilzaamheid van datgene dat belangrijk is moet niet worden onderschat. Die moeten in hun waarde worden gelaten en laten zijn voor wat het is.

Daarom gaat het om de balans die moet worden gevonden tussen de taboes die er zijn en een taboevrije wereld. Er zijn taboes en dat moet geaccepteerd worden. Een taboevrije wereld is onmogelijk en dat moet ook geaccepteerd worden. Het evenwicht tussen veel taboes en weinig taboes zorgt voor een gezonde maatschappij met gêne en angst en zorgt er toch voor dat de vrijheid hoog is. Dat is de samenleving waar naar gestreefd moet worden. Dat zou realistisch en ideologisch gezien de perfecte samenleving zijn.

Commentaren: 3
  • #3

    Jean-Carl (dinsdag, 19 april 2011 12:32)

    Prachtig!
    Hopelijk komt er snel meer van jou, ik kan niet wachten!

    Kusjez,
    Jean

  • #2

    Benji (zondag, 17 april 2011 00:40)

    Echt een gave column heb jij Doke van Mijk, is dat jouw pseudoniem?

  • #1

    Vinka (zaterdag, 16 april 2011 21:28)

    Mooi geschreven en zo actueel. Ik denk ook dat de balans de enige juiste weg is. Helaas wordt in onze extreme wereld het evenwicht gezien als saai en ouderwets. Je column heeft me wel aan het denken gezet.